Wojewódzki Szpital im. Św. Ojca Pio w Przemyślu Wojewódzki Szpital im. Św. Ojca Pio w Przemyślu www.bip.gov.pl

Pojęcia i Definicje

Zdrowie było definiowane na wiele sposobów. W 1986 roku w Ottawie przyjęto najnowszą definicję zdrowia, która mówi, że „zdrowie jest zasobem, potencjałem indywidualnym i społecznym, jednym z bogactw naturalnych kraju, determinujących rozwój społeczny, gospodarczy czy indywidualny. Sprzyjają lub szkodzą mu czynniki polityczne, ekonomiczne, społeczne, kulturowe, środowiskowe, biologiczne oraz sposób postępowania, wreszcie styl życia".

 

Teoria Światowej Organizacji Zdrowia (ŚOZ):„zdrowie, to nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności, lecz stan dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego”.

 

Uświadomienie ludziom ich ogromnych możliwości w zakresie ochrony i potęgowania własnego zdrowia jest jednym z podstawowych zadań, a jednocześnie warunków powodzenia, wszelkich poczynań w zakresie promocji zdrowia, która jest procesem umożliwiającym każdemu człowiekowi zwiększenie oddziaływania na własne zdrowie, w sensie jego poprawy i utrzymania (Sęk 1997).

Biorąc pod uwagę holistyczną czyli całościową koncepcję zdrowia możemy wyróżnić jego cztery następujące wymiary:

  1. Zdrowie fizyczne - prawidłowe funkcjonowanie organizmu oraz jego układów i narządów; 
  2. Zdrowie psychiczne, a w jego obrębie zdrowie: 

    • umysłowe - zdolność do jasnego, logicznego myślenia,

    • zdrowie emocjonalne - zdolność do rozpoznawania uczuć i wyrażania ich w odpowiedni sposób; umiejętność radzenia sobie ze stresem, napięciami, depresją oraz lękiem;

  3. Zdrowie społeczne - zdolność do utrzymywania prawidłowych relacji z innymi ludźmi oraz pełnienia ról społecznych;
  4. Zdrowie duchowe - u niektórych ludzi jest związane z wierzeniami i praktykami religijnymi, u niektórych dotyczy utrzymywania wewnętrznego spokoju (Woynarowska, Sokołowska, 2000).

test

Profilaktyka zdrowotna to działania mające na celu zapobieganie chorobom, poprzez ich wczesne wykrycie i leczenie. Tradycyjnie wyróżnia się trzy poziomy profilaktycznych działań medycznych:

  1. Profilaktyka I fazy (pierwszorzędowa, pierwotna) – dotycząca całej populacji lub znacznej jej części, obejmuje ona działania najwcześniejsze, których celem jest uprzedzenie choroby lub zmniejszenie ryzyka jej rozwoju. Ma ona szeroki zakres i obejmuje działania: 

    - swoiste - zapobieganie konkretnej chorobie, np. szczepienia ochronne, podawanie witaminy D niemowlętom i małym dzieciom w celu zapobiegania krzywicy;

    - nieswoiste – zapobieganie wielu chorobom, np. karmienie piersią, racjonalne żywienie, aktywność fizyczna.

  2. Profilaktyka II fazy (drugorzędowa, wtórna) – ukierunkowana na określoną grupę populacji, ze zwiększonym zagrożeniem wystąpienia jakiejś choroby. Celem jej jest wczesne wykrycie objawów i wdrożenie leczenia. Ten rodzaj profilaktyki polega przede wszystkim na wykonywaniu badań profilaktycznych, wśród których można wyróżnić trzy grupy: 

    - testy przesiewowe i profilaktyczne badania lekarskie dzieci;

    - profilaktyczne badania lekarskie (w tym także laboratoryjne i rtg) różnych grup zawodowych;

    - inne badania profilaktyczne u dorosłych w celu wczesnego wykrywania najczęstszych chorób, w tym: Pomiar ciśnienia tętniczego, stężenia cholesterolu we krwi, badanie stomatologiczne, u kobiet badania cytologiczne, mammografia i/lub USG piersi, u mężczyzn(powyżej 50 roku życia) badanie poziomu PSA w celu wczesnego wykrycia raka gruczołu prostaty.

  3. Profilaktyka III fazy (trzeciorzędowa, działania rehabilitacyjne, rewalidacyjne, reedukacyjne) – ukierunkowana na osoby przewlekle chore lub niepełnosprawne. Celem jej jest zapobieganie dalszym, niepomyślnym skutkom chorób lub niepełnosprawności w tym: 

    - przywrócenie (rehabilitacja) lub zastąpienie (np. proteza) uszkodzonych funkcji;

    - pomoc w radzeniu sobie z chorobą i w zaakceptowaniu swego stanu;

    - przeciwdziałanie izolacji społecznej, prowadzącej do wtórnego kalectwa;

    - pomoc w utrzymaniu dobrej kondycji fizycznej i psychicznej, np. rozwijanie funkcji kompensujących niepełnosprawność, umiejętności samooceny zdrowia i samopielęgnacji, rozwijanie zainteresowań i umiejętności zwiększających szansę na aktywne i samodzielne uczestnictwo w życiu społecznym (Woynarowska, 2008).


 Edukacja zdrowotna oraz planowanie i realizowanie różnorodnych działań profilaktycznych, to podstawowe formy promowania zdrowia.

We współczesnych definicjach podkreśla się następujące jej cechy:

• uczenie się, tzn. aktywność i zaangażowanie osób uczestniczących w edukacji zdrowotnej;

• proces całożyciowy, systematyczność oddziaływań oraz ich planowanie;

• oddziaływanie na jednostki i grupy, osoby zdrowe i chore, w celu zwiększenia ich kompetencji;

• dobrowolność udziału – bez przymusu i nacisku na uczących się, przy pełnym zrozumieniu i akceptacji przez nich działań podejmowanych w ramach edukacji zdrowotnej;

• interdyscyplinarność edukacji zdrowotnej.

• oddziaływanie na jednostki i grupy, osoby zdrowe i chore, w celu zwiększenia ich kompetencji;

• dobrowolność udziału – bez przymusu i nacisku na uczących się, przy pełnym zrozumieniu i akceptacji przez nich działań podejmowanych w ramach edukacji zdrowotnej;

• interdyscyplinarność edukacji zdrowotnej.

Edukacja zdrowotna jest całożyciowym procesem uczenia się ludzi jak żyć aby:

• zachować i doskonalić zdrowie własne i innych

• w przypadku wystąpienia choroby lub niepełnosprawności aktywnie uczestniczyć w jej leczeniu, radzić sobie i zmniejszać jej negatywne skutki 

Szpital zatrudniający fachowy i wykwalifikowany personel to idealne miejsce do edukacji zdrowotnej, wyniki której znajdują odzwierciedlenie w poprawie stanu zdrowia i jakości życia ludzi oraz wzroście satysfakcji pacjentów z opieki medycznej.


PROMOCJA ZDROWIA

Promocja zdrowia jest nowym obszarem strategii działań praktycznych na rzecz zdrowia jednostek i społeczności. Łączy elementy wielu dziedzin i dyscyplin naukowych – głównie socjologii, psychologii społecznej, medycyny, pedagogiki, ekonomii i nauk politycznych. Uzyskanie konsensusu co do jednej, ogólnie akceptowanej definicji promocji zdrowia wydaje się obecnie trudne, ze względu na złożoność i wieloaspektowość jej koncepcji i strategii oraz wielodyscyplinarne podejście. Najczęściej używana jest definicja z Karty Ottawskiej (1986), która określa promocję zdrowia jako: „proces, który umożliwia ludziom zwiększenie kontroli nad ich zdrowiem oraz jego polepszenie i wzbogacenie”.

Ważne dla praktyki aspekty promocji zdrowia:

• koncentracja na zdrowiu (nie na chorobie) i zwiększaniu jego potencjału. Większy potencjał zdrowia to środek do poprawy jakości życia, czyli: sprawnego funkcjonowania do późnej starości, większej wydajności w pracy i zarobków oraz satysfakcji z życia

• nadrzędnym celem jest kształtowanie sprzyjającego zdrowiu stylu życia i środowiska (fizycznego i społecznego)

• uświadomienie ludziom, że oni sami podejmują decyzje i wybory w sprawach swego zdrowia i ponoszą odpowiedzialność za zdrowie własne i innych ludzi w swoim otoczeniu

• uświadomienie politykom i zarządzającym na różnych poziomach i we wszystkich organizacjach, że ich obowiązkiem jest tworzenie warunków, w których „zdrowe wybory będą dla ludzi łatwiejszymi wyborami” (Woynarowska, 2008)

 




 




Kategoria: