Wojewódzki Szpital im. Św. Ojca Pio w Przemyślu Wojewódzki Szpital im. Św. Ojca Pio w Przemyślu www.bip.gov.pl

Nadciśnienie Tętnicze

Ciśnienie tętnicze to siła, z jaką krew oddziałuje na naczynia krwionośne. Mówi się o ciśnieniu skurczowym, kiedy serce wtłacza krew do naczyń krwionośnych oraz ciśnieniu rozkurczowym.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) za górne prawidłowe ciśnienie tętnicze skurczowe uznaje wartości 139 mm Hg, zaś rozkurczowe 89 mm Hg. Nadciśnienie tętnicze zaś to stan, w którym ciśnienie w tętnicach, stale lub okresowo, ma podwyższone wartości.

– Uwagę lekarza powinny zwrócić już wartości powyżej 130/85 mm Hg. Taki stan nazywany jest ciśnieniem wysokim prawidłowym, który należy obserwować i stale kontrolować. Wartości te mogą być bowiem wstępem do poważniejszej choroby. Wartości przekraczające 140/90 mm Hg ewidentnie wskazują na nadciśnienie tętnicze. 90 – 95 proc.  przypadków nadciśnienia to tzw. nadciśnienie pierwotne, o nieznanej przyczynie somatycznej. Etiologia nadciśnienia pierwotnego nie została dotychczas poznana i uznaje się, że ważną rolę odgrywają w niej czynniki genetyczne i środowiskowe. Pozostałe zaś 5 – 10 proc. to nadciśnienie wtórne, które jest efektem innych chorób, np. chorób nerek czy gruczołów dokrewnych -  tłumaczy lekarz kardiolog z oddziału Kardiologii Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Olsztynie dr Tomasz Godlewski.

1. Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego

1. Optymalne ciśnienie tętnicze – poniżej 120/80 mmHg.
2. Ciśnienie tętnicze prawidłowe – 120-129 mmHg (skurczowe) oraz/lub 80-84 (rozkurczowe).
3. Ciśnienie tętnicze wysokie prawidłowe – 130-139 mmHg (skurczowe) oraz/lub 85-89 mmHg (rozkurczowe).
4. Nadciśnienie tętnicze I stopnia – 140-159 mmHg (skurczowe) oraz/lub 90-99 mmHg (rozkurczowe).
5. Nadciśnienie tętnicze II stopnia – 160-179 mmHg (skurczowe) oraz/lub 100-109 mmHg (rozkurczowe).
6. Nadciśnienie tętnicze III stopnia – powyżej 180 mmHg (skurczowe) oraz/lub powyżej 110 mmHg (rozkurczowe).

2. Przyczyny nadciśnienia tętniczego

Wyróżniamy następujące rodzaje nadciśnienia tętniczego w zależności od jego przyczyny:

2.1. Nadciśnienie tętnicze pierwotne

Nadciśnienie tętnicze pierwotne zwane jest inaczej idiomatycznym, czyli bez konkretnej uchwytnej przyczyny. Stanowi ono większość przypadków tej choroby −ponad 90%. Przyjmuje się, że jest ono spowodowane rżnymi czynnikami genetycznymi i środowiskowymi, które zaburzają działanie jednego bądź kilku mechanizmów biorących udział w regulacji ciśnienia tętniczego, jak np. układ RAA (renina-angiotensyna-aldosteron), będący układem hormonów wpływających na ciśnienie, układ wspłczulny −część układu nerwowego regulującego między innymi „napięcie naczyń” czy substancje wytwarzane przez śródbłonek naczyń, takie jak prostacykliny czy NO, czyli tlenek azotu.

2.2. Nadciśnienie tętnicze wtórne

O nadciśnieniu tętniczym wtórnym mówimy, gdy nadciśnienie tętnicze występuje na tle innej choroby. Należy je podejrzewać, zwłaszcza gdy pojawia się ono w młodym wieku. Do chorób powodujących nadciśnienie należą:

  • przewlekłe choroby nerek,

  • nadciśnienie naczyniowonerkowe,

  • hiperaldosteronizm pierwotny, zwany inaczej zespołem Conna. Polega on na nadmiernym wytwarzaniu aldosteronu przez nadnercza (jest on składową układu RAA), który jest odpowiedzialny za zmniejszenie wydalania przez nerki sodu, który bezpośrednio przyczynia się do powstawania nadciśnienia tętniczego,

  •        zespół Cushinga – zespół wynikający z podwyższonego poziomu hormonów sterydowych we krwi, np. kortyzolu, 

  • guz chromochłonny −zazwyczaj łagodny nowotwór rdzenia nadnerczy, wydzielający katecholaminy −adrenalinę i noradrenalinę, zwiększające intensywność czynności serca i obkurczające bezpośrednio naczynia tętnicze, co prowadzi do wzrostu ciśnienia. Dla tej choroby charakterystyczne są napadowe, gwałtowne i znaczne wzrosty ciśnienia,

  • obturacyjny bezdech senny,

  • koarktacja aorty −zwężenie aorty, największej tętnicy w naszym organizmie.

2.3. Syndrom „białego fartucha”

Jest to nierzadka sytuacja, o której mówimy, gdy pomiary ciśnienia tętniczego wykonywane przez personel medyczny wykazują jego podwyższone wartości, natomiast pomiary wykonywane przez pacjenta samodzielnie w domu są prawidłowe. Przyczyną takiej sytuacji jest oczywiście stres, a nie faktyczna choroba.

3. Czynniki ryzyka nadciśnienia tętniczego

Na rozwój nadciśnienia tętniczego ma ogromny wpływ nasz styl życia. Czynniki, które mogą wywołać wysokie ciśnienie, to: nadwaga lub otyłość, brak aktywności fizycznej, paleni papierosów, nadużywanie alkoholu. Szczególnie narażone są osoby, u których występuje otyłość brzuszna. Wiąże się to z działaniem hormonów, które zwiększają poziom tłuszczów we krwi. Otyłość brzuszna dotyka panów i pań w okresie przekwitania.

W rozwoju nadciśnienia tętniczego mają znaczenie także czynniki genetyczne. Jeżeli ktoś w rodzinie (mama, tata, babcia czy dziadek) choruje na nadciśnienie, zwiększa się ryzyko zachorowania.

4. Objawy nadciśnienia tętniczego

Nadciśnienie tętnicze przez dłuższy czas może przebiegać bezobjawowo. Czasami jedynym objawem mogą być bóle głowy.
Istotne symptomy pojawiają się najczęściej w przypadku rozwinięcia się powikłań narządowych. Z czasem wraz z trwaniem podwyższonego ciśnienia dochodzi do przerostu lewej komory serca, rozwoju miażdżycy, głównie w tętnicach szyjnych, nerkowych i kończyn dolnych, a tym samym zwiększa się ryzyko zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu czy upośledzenia czynności nerek. W przypadku nadciśnienia wtórnego, wartości ciśnienia zazwyczaj są bardzo wysokie. Chory może słabo reagować na leczenie. W nadciśnieniu wywołanym guzem nadnerczy (tzw. pheochromocytoma, czyli guz chromochłonny nadnerczy), charakterystyczne są napady wysokiego ciśnienia z towarzyszącym przyspieszeniem akcji serca, zaczerwienieniem twarzy.

5. Diagnostyka nadciśnienia tętniczego

Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego opiera się na wykonywaniu pomiarów ciśnienia tętniczego. Należy nadmienić, że jednokrotne stwierdzenie podwyższonego ciśnienia tętniczego nie uprawnia do rozpoznania nadciśnienia. Istotnymi czynnikami, jakie powinny być uwzględnione przy pomiarze ciśnienia w gabinecie lekarskim to odpowiednia wielkość mankietu, wykluczenie czynników stresowych (nadciśnienie białego fartucha) oraz odpowiedni odpoczynek przed pomiarem ciśnienia (przynajmniej 10 minut w pozycji siedzącej). Należy także wspomnieć, że na pomiar ciśnienia tętniczego może mieć wpływ palenie tytoniu, zwłaszcza jeśli nastąpiło do 30 minut przed badaniem ciśnienia.

Najbardziej cennym badaniem do rozpoznania nadciśnienia jest wykonywanie pomiarów ciśnienia przez chorego w domu (oczywiście aparatem, który jest sprawdzony i nie zawyża lub zaniża pomiarów). Chory powinien notować wartości ciśnienia w specjalnym zeszycie i na tej podstawie można nie tylko rozpoznać nadciśnienie tętnicze, ale także dobrać odpowiednie leczenie (dawki leków oraz czy leki stosować rano lub wieczorem).

6. Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie nadciśnienia tętniczego obejmuje trzy elementy: zmianę stylu życia, stosowanie leków hipotensyjnych (obniżających ciśnienie tętnicze krwi) oraz modyfikację innych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (tak by zminimalizować ryzyko powstania powikłań nadciśnienia tętniczego).

Docelowe wartości ciśnienia wynoszą poniżej 140/90 mmHg z wyjątkiem osób z współtowarzyszącą cukrzycą i innymi chorobami zwiększającymi ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, u których wartości docelowe wynoszą poniżej 130/80 mmHg.
Modyfikacja stylu życia obejmuje:

  1. zmniejszenie masy ciała do wartości prawidłowej (wskaźnik BMI w granicach 18,5-25);
  2. niepalenie tytoniu;
  3. dietę śródziemnomorską (ograniczenie produktów mięsnych, smażonych, duża ilość świeżych warzyw i owoców, spożywanie produktów rybnych i oliwy z oliwek);
  4. zwiększenie aktywności fizycznej – powyżej 30 minut dziennie przez większość dni w tygodniu (np. szybki spacer);
  5. ograniczenie spożycia alkoholu;
  6. zmniejszenie spożycia sodu (soli kuchennej) do minimum. Należy pamiętać; że większość półproduktów dostępnych w sklepach dostarcza bądź przekracza zalecaną dawkę soli −jeżeli to możliwe, należałoby więc całkowicie wyeliminować „dosalanie” potraw.



Aby rozpoznać nadciśnienie pierwotne, należy wykluczyć potencjalne wtórne przyczyny nadciśnienia, czyli choroby, jakie zostały omówione powyżej. W niektórych sytuacjach wymaga to wykonania USG jamy brzusznej, oceny dopplerowskiej tętnic nerkowych lub oceny nadnerczy.

W przypadku rozpoznania nadciśnienia, lekarz powinien ocenić także, czy u chorego są jakiekolwiek powikłania narządowe. Nie wiadomo bowiem, jak długo już choroba trwa i jakie szkody w organizmie mogły w tym czasie powstać. Wskazane jest zatem wykonanie badania dna oka (nadciśnienie tętnicze wpływa na stan tętnic unaczyniających oko i może wpływać na stan siatkówki, a więc także stan narządu wzroku). Ideałem byłoby także wykonywanie badania echokardiograficznego serca (badanie UKG) u każdego chorego z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym w celu oceny stanu serca, ewentualnych przerostów jego ścian.

Przy diagnozowaniu nadciśnienia tętniczego wskazane jest wykonanie także dodatkowych badań laboratoryjnych mogących wskazywać na dodatkowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Do badań tych zalicza się: morfologię krwi obwodowej, stężenie sodu, potasu, glukozy, kreatyniny. Wskazane jest także wykonanie lipidogramu (cholesterol wraz z jego frakcjami) oraz badania ogólnego moczu wraz z mikroalbuminurią.

Leki obniżające ciśnienie krwi:

  1. diuretyki, czyli leki moczopędne (np. indapamid, hydrochlorotiazyd);
  2. beta-blokery – leki obniżające „napięcie” wspomnianego układu współczulnego (np. karwedilol, nebiwolol, bisoprolol, metoprolol);
  3. inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) oraz blokery receptora angiotensynowego (ARB) – leki te obniżają ciśnienie, ingerując w układ renina-angiotensyna-aldosteron – np. perindopril, ramipryl, losartan, walsartan;
  4. blokery kanału wapniowego – zmniejszają „napięcie” naczyń (np. amlodypina).

Leki te można stosować zarówno pojedynczo (tzw. monoterapia), jak i w połączeniu. Lekarz zazwyczaj rozpoczyna terapię nadciśnienia od jednego leku. U chorych w młodszym wieku najbardziej wskazane są blokery kanału wapniowego, inhibitory konwertazy angiotensyny oraz inhibitory receptora angiotensynowego. U osób w starszym wieku oraz podeszłym, leczenie zazwyczaj rozpoczyna się od zastosowania leków moczopędnych.

Leki należy zażywać codziennie, a leczenie trwa do końca życia. Co istotne, nie jest możliwe wyleczenie z nadciśnienia tętniczego, chyba że ma ono podłoże wtórne i wyleczymy chorobę, które powoduje nadciśnienie. Tylko takie postępowanie przyniesie zamierzone efekty oraz uchroni przed rozwojem powikłań. Leki należy zażywać o stałych porach, zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie powinno się samodzielnie redukować lub zwiększać dawek leków. Należy natomiast często mierzyć ciśnienie tętnicze i zapisywać wartości w dzienniczku, które następnie przedstawia się lekarzowi w czasie badań kontrolnych. Jeżeli wartości ciśnienia pomimo stosowanego leczenia będą wynosiły powyżej 140/90 mmHg, należy zgłosić się szybciej do lekarza, który zmodyfikuje leczenie.

Istnieją natomiast leki, które można przyjmować doraźnie, np. w czasie bardzo wysokiego wzrostu ciśnienia (powyżej 160/90), pomimo zażytych leków stosowanych w codziennej terapii. Do leków tych należy przede wszystkim kaptopril (Captopril). Cechuje się dość szybkim działaniem, tabletkę umieszcza się pod językiem, a nie połyka, dzięki czemu szybko się wchłania. Jeżeli jednak pomimo zażycia leku doraźnego ciśnienie nadal będzie wysokie, konieczna jest konsultacja lekarska. Do lekarza należy się także zgłosić wtedy, kiedy takich epizodów wymagających dodatkowego zażycia leku doraźnego będzie więcej. Lekarz wtedy zazwyczaj musi zmodyfikować leczenie (podnieść dawki leku lub włączyć dodatkowo inne leki).

6.1. Nadciśnienie tętnicze oporne

O nadciśnieniu tętniczym opornym mówimy, jeśli pomimo stosowania trzech lub więcej leków w odpowiednich dawkach i odpowiednim skojarzeniu, w tym jednego leku z grupy leków moczopędnych, nie udaje się uzyskać docelowego ciśnienia tętniczego. U podstaw nadciśnienia tętniczego opornego może leżeć nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich (często!), brak współpracy pacjenta w postaci leczenia niefarmakologicznego (alkoholizm, nikotynizm, otyłość, brak ruchu) oraz stosowanie innych leków osłabiających działanie leków hipotensyjnych, jak na przykład często stosowane niesterydowe leki przeciwbólowe.

6.2. Nadciśnienie tętnicze złośliwe

Nadciśnienie tętnicze złośliwe to najcięższa postać nadciśnienia tętniczego. Stwierdzamy je, gdy ciśnienie rozkurczowe wynosi więcej niż 120-140 mmHg. Charakteryzuje się ono szybkim postępem powikłań narządowych, a zwłaszcza rozwojem niewydolności nerek i serca  oraz zmian w naczyniach siatkówki. Najczęściej rozwija się w przebiegu zwężenia tętnic nerkowych (co znacznie pobudza układ RAA) i kłębuszkowego zapalenia nerek. Objawia się ono osłabieniem, bólami i zawrotami głowy, dusznością, bólami w klatc piersiowej. Chorzy z nadciśnieniem tętniczym złośliwym mają znacznie zwiększone ryzyko wystąpienia udaru mózgu i niewydolności serca z jej skrajną postacią połączoną z obrzękiem płuc.

7. Nadciśnienie tętnicze u kobiet w ciąży

Kobiety ciężarne jak w większości schorzeń wymagają odrębnej diagnostyki, klasyfikacji i postępowania. Dotyczy to także nadciśnienia tętniczego. Wyróżnia się:

  • nadciśnienie tętnicze wcześniej istniejące −rozpoznane przed ciążą lub do 20 tygodnia ciąży. Zwykle utrzymuje się do kilkudziesięciu dni po porodzie;
  • nadciśnienie tętnicze ciążowe – rozwija się po 20 tygodniu ciąży i ustępuje w większości przypadków w kilkadziesiąt dni po porodzie. Nazywane jest stanem przedrzucawkowym. Rozwija się u około 8% ciężarnych kobiet. Jest niebezpieczne, ponieważ może spowodować pojawienie się rzucawki, która jest zagrożeniem zarówno dla matki, jak i płodu;
  • nadciśnienie tętnicze wcześniej istniejące z nałożonym nadciśnieniem ciążowym – jest to nadciśnienie wcześniej istniejące, którego przebieg zaostrza się w trakcie trwania ciąży;
  • nadciśnienie tętnicze niesklasyfikowane przed porodem – mówimy o nim, gdy po 20 tygodniu ciąży stwierdzone zostaje nadciśnienie, a w jej wcześniejszym okresie bądź przed zajściem w ciążę nie były wykonywane pomiary.

Zdiagnozowanie nadciśnienia tętniczego u kobiety przed zajściem w ciążę będzie wymagało zmiany jego leczenia, ponieważ większość leków obniżających ciśnienie może wpływać uszkadzająco na płód. Lekiem hipotensyjnym pierwszego rzutu u ciężarnych jest metyldopa.

8. Rokowanie w nadciśnieniu tętniczym

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą przewlekłą. Jak już wspomniano wcześniej, jedynie w przypadku usunięcia choroby wywołującej nadciśnienie można uzyskać wyleczenie, w innych sytuacjach choroba trwa przez całe życie. Jeżeli nadciśnienie tętnicze jest rozpoznane odpowiednio wcześnie, będzie odpowiednio leczone, ryzyko powikłań nie jest duże. W przeciwnym przypadku, może dojść do rozwoju powikłań. Najgroźniejszymi są udar mózgu oraz zawał mięśnia sercowego. Nieleczone lub nieodpowiednio leczone nadciśnienie przyspiesza rozwój miażdżycy, może powodować uszkodzenie nerek i ich niewydolność. Nadciśnienie uszkadza także narząd wzroku, może spowodować nawet jego utratę.

9. Zapobieganie nadciśnieniu tętniczemu

Profilaktyka nadciśnienia tętniczego to przede wszystkim utrzymywanie prawidłowej wagi ciała, niepalenie lub zaprzestanie palenia tytoniu. Istotne znaczenie ma także aktywność fizyczna. Nie należy o niej zapominać. Każdy powinien co najmniej 3 razy w tygodniu przez 30 min poświęcić czas na wysiłek fizyczny – spacer marszowym krokiem, bieganie, pływanie, jazda na rowerze. W diecie należy unikać tłuszczów zwierzęcych oraz węglowodanów prostych (słodycze). Każdy powinien też od czasu do czasu mierzyć ciśnienie tętnicze.





Problemy z Żylakami

Jak sobie radzić

CO POPRAWIA ODPŁYW KRWI Z KOŃCZYNY
– JAK SOBIE RADZIĆ?

  1. zacznij chodzić – bardzo ważnym czynnikiem ułatwiającym odpływ krwi żylnej jest ruch mięśni łydki – pacjent powinien zatem jak najwięcej ruszać się i chodzić. Pozycją, która sprzyja zastojowi żylnemu, jest  wielogodzinne siedzenie lub stanie. Dlatego należy chodzić, spacerować, jeździć rowerem, pływać, biegać.
  2. unoś nogi – korzystny wpływ na zmniejszenie zastoju żylnego ma uniesienie stóp i podudzi tak, by znalazły się na poziomie bioder lub nieco powyżej. Usprawnienie odpływu krwi żylnej wspomaga nawet niewielkie uniesienie nóg (położenie na krześle lub taborecie).
  3. unikaj przegrzania – u chorych z niewydolnością żył zaleca się unikanie przebywania na dworze w czasie upałów, intensywnego opalania się na słońcu, czy długich kąpieli w gorącej wodzie
  4. pilnuj wagi – nadwaga i otyłość powodują narastanie obrzęku, bólu, uczucia ciężkości i zmęczenia
  5. unikaj leczenia hormonalnego – chory, u którego występują objawy niewydolności żył, powinien (o ile to możliwe) unikać leczenia hormonalnego

Problemy z żyłami

Przewlekła niewydolność żylna

Przewlekła niewydolność żylna to jedna z chorób cywilizacyjnych. W krajach rozwiniętych, w tym również w Polsce, problem niewydolności żylnej dotyka kilkadziesiąt procent populacji – według szacunków epidemiologów, z niewydolnością żylną – w różnych stadiach rozwoju tej choroby – zmaga się co druga kobieta i około 40 proc. mężczyzn.
Przewlekła niewydolność żylna to utrwalone zaburzenie odpływu krwi żyłami powierzchownymi i głębokimi kończyn dolnych.  Objawy tej choroby to m.in. uczucie ciężkich nóg, ból koncentrujący się wzdłuż przebiegu żył, kurcze nocne, świąd, a także zespół niespokojnych nóg. Choroba może prowadzić do powstawania żylaków, wylewów podskórnych, zakrzepicy żylnej i owrzodzeń.

 

Rozwojowi przewlekłej niewydolności żylnej sprzyjają niektóre czynniki obiektywne – płeć, wiek a także obciążenie genetyczne. Jednak największe znaczenie mają czynniki ryzyka, które można wyeliminować, stosując odpowiednią profilaktykę: otyłość, siedząca (lub stojąca) praca w połączeniu z brakiem aktywności fizycznej. Ważnym czynnikiem ryzyka jest również terapia hormonalna (w tym przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych).
Jednym z największych problemów, związanych z przewlekłą niewydolnością żylną jest fakt, iż pacjenci zwracają się do lekarzy po pomoc w zaawansowanych stadiach choroby – gdy już np. pojawiają się owrzodzenia kończyn dolnych, będące tak naprawdę powikłaniem nieleczonej choroby.  Tym samym koszty leczenia rosną i mogą być liczone nawet w setkach milionów złotych rocznie.
Tymczasem odpowiednia profilaktyka lub wdrożenie leczenia na wcześniejszych etapach choroby gwarantują nie tylko większy komfort życia pacjenta, ale również minimalizują koszty leczenia choroby – tak na poziomie jednostki, jak i całego systemu opieki zdrowotnej. Nie bez znaczenia jest też fakt, że odpowiednio wcześnie wdrożone i prawidłowo prowadzone (przy współudziale pacjenta) leczenie umożliwia pacjentowi normalne funkcjonowanie, również w aspekcie zawodowym, co w sposób znaczący wpływa na obniżenie kosztów związanych ze zwolnieniami lekarskimi, rehabilitacją etc.

CO POWODUJE NASILENIE DOLEGLIWOŚCI
– CZEGO UNIKAĆ?

Dokuczliwość objawów niewydolności układu żylnego zaostrza się w następujących sytuacjach:

  • długotrwałego stania lub siedzenia

  • w czasie ciąży – znaczna część kobiet w ciąży zgłasza dolegliwości związane z układem żylnym: częściej występują żylaki, pajączki żylne, obrzęki, jak również dolegliwości miejscowe takie jak uczucie ciężkości
    i zmęczenia podudzi

  • zażywania leków hormonalnych – leczenie hormonalne, w tym antykoncepcja, hormonalna terapia zastępcza, jak również innego rodzaju leczenie oparte o hormony steroidowe, może przyspieszać rozwój żylaków i pajączków żylnych. Chorzy stosujący tego rodzaju leczenie, częściej miewają również obrzęki i miejscowe dolegliwości bólowe oraz uczucie ciężkości i zmęczenia nóg. Leczenie hormonalne może sprzyjać również występowaniu zakrzepicy żylnej.

  • nadwagi i otyłości – u pacjentów z nadwagą częściej pojawia się uczucie ciężkości i zmęczenia nóg, bóle podudzi oraz obrzęki

  • ekspozycji na ciepło – gorące kąpiele, przebywanie na słońcu powoduje nasilenie się obrzęku i bólu nóg


Kolposkopia

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA 

Kolposkopia polega na oglądaniu powierzchni szyjki macicy, dolnej części jej kanału oraz pochwy i sromu przy pomocy urządzenia optycznego - kolposkopu. Jest to mikroskop, przy użyciu którego można uzyskać "trójwymiarowy obraz", w powiększeniu od 4 do 50 razy (a przy użyciu kolpomikroskopu - do 400 razy). W badaniu ocenia się strukturę przestrzenną nabłonka, jego barwę, układ i przejrzystość oraz rysunek naczyń krwionośnych. Na tej podstawie opracowano kolposkopową klasyfikację zmian szyjki macicy:

  • prawidłowe obrazy kolposkopowe (grupa 1);

  • nieprawidłowe obrazy kolposkopowe (grupa 2);

  • niejasne obrazy kolposkopowe (grupa 3);

  • inne obrazy kolposkopowe (grupa 4).

Stwierdzenie obecności zmian z 2 i 3 grupy jest wskazaniem do pobrania wycinków celowanych lub pobrania wymazów cytologicznych z kanału szyjki macicy (patrz "Badanie cytologicznie w ginekologii").

CZEMU SŁUŻY BADANIE?

Kolposkopia pozwala w ciągu kilku minut ustalić rozpoznanie, podjąć odpowiednie decyzje dotyczące terapii i w niektórych przypadkach przystąpić od razu do leczenia. Badanie umożliwia wykrycie przedklinicznych postaci raka szyjki macicy (wyleczalność w tym stadium choroby wynosi 100%).
Dokładność diagnostyczna kolposkopii dla raka szyjki macicy oceniana jest na 79 - 97%, a cytodiagnostyki - w granicach 77 - 98%, podczas gdy dokładność diagnostyczną obu metod stosowanych łącznie ocenia się na 90 - 100%.
Badanie kolposkopowe może także służyć pobraniu wycinka celowanego, określeniu zakresu zabiegu na szyjce macicy, pochwie i sromie przed planowaną operacją chirurgiczną oraz ocenie czy po interwencji elektrochirurgicznej lub chirurgicznej zmiana chorobowa została usunięta w całości.

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA

  • Ocena zmian chorobowych w kanale szyjki macicy, sugerujących dysplazję.
  • Ocena raka przedinwazyjnego w kanale szyjki macicy.
  • Ocena wczesnego raka naciekającego szyjki macicy.
  • Ocena zmian kolposkopowych zaliczanych do 2. i 3. grupy. 

BADANIA POPRZEDZAJĄCE

Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań. Zwykle jednak kolposkopia jest poprzedzona wykonaniem wymazów cytologicznych z szyjki macicy celem zwiększenia czułości diagnostycznej badania.

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA

W okresie kilku dni przed badaniem nie powinno się współżyć seksualnie dokonywać irygacji pochwy ani poddawać się badaniu ginekologicznemu gdyż może to wpłynąć niekorzystnie na ocenę obrazu kolposkopowego. Badania nie wykonuje się w okresie krwawienia miesiączkowego.

OPIS BADANIA 

Badanie wykonuje się przy ułożeniu grzbietowym (na fotelu ginekologicznym). Pacjentce zakłada się dopochwowo wziernik samotrzymający, co pozwala uwidocznić część pochwową szyjki macicy. W przypadku trudności w uwidocznieniu szyjki macicy lekarz korzysta z pomocy osoby trzymającej wziernik. Następnie do pochwy wprowadza się specjalny wziernik (tubus z układem optycznym) i przystępuje do oglądania (Ryc.4-10).

Przed usunięciem wydzieliny pokrywającej szyjkę macicy badający ogląda tarczę części pochwowej. Charakter tej wydzieliny pozwala wstępnie wnioskować o biologii pochwy i przyczynach np. upławów. Drugie oglądanie lekarz wykonuje po zmyciu części pochwowej roztworem 0,9% chlorku sodu. Trzecie oglądanie następuje po przemyciu części pochwowej 3% roztworem kwasu octowego lub 5% roztworem kwasu mlekowego. Jest to najważniejszy etap badania kolposkopowego, w którym wnioskuje się o charakterze zmian. W przypadku podejrzenia o dyspalazję dużego stopnia lub o zmiany nowotworowe, badanie zostaje zakończone pobraniem przez lekarza wycinka celowanego i wyskrobin z kanału szyjki macicy. Pobranie wycinka wykonuje się po uprzednim ostrzyknięciu szyjki macicy środkiem znieczulającym (lignokainą). Badanie kolposkopowe często kończy się barwieniem szyjki macicy jodyną.

Wynik badania przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonymi rysunkami lub zdjęciami fotograficznymi.

CZAS 

Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut

INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE 

Przed badaniem

  •   Przebyte choroby narządu rodnego, liczba porodów, data ostatniej miesiączki.
  •   Ewentualne współżycie seksualne, irygacja pochwy lub badanie ginekologiczne, które miały miejsce przed     kilkoma dniami.
  •   Uczulenie na związki jodu.
  •   Skłonność do krwawień (skaza krwotoczna).
  •   W czasie badania
  •   Wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból).


JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU? 

Nie ma specjalnych zaleceń. W przypadku gdy pobrano wycinki z szyjki macicy, zaleca się nie współżyć seksualnie przez okres 7 dni.


MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU 

Brak powikłań. Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentek w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.


Badanie przesiewowe słuchu noworodka

Twoje dziecko przeszło pomyślnie badanie przesiewowe słuchu!

Wynik testu wykonanego dziecku w czasie pobytu na oddziale noworodkowym wskazuje na to, że w momencie badania Twoje dziecko słyszało prawidłowo, zarówno prawym jak i lewym uchem.

Dlaczego testujemy słuch u noworodków?

Uszkodzenie słuchu w tym okresie życia może być niezauważalne.
Pierwsze miesiące życia dziecka to tzw. „złoty okres rozwoju mowy”. Dziecko uczy się znaczenia różnych dźwięków, w tym także mowy. Początkowo dziecko rozwija umiejętność rozumienia mowy, a ok. 12 miesiąca życia zaczyna wymawiać pierwsze słowa. Dziecko z uszkodzeniem słuchu nie odbiera prawidłowo dźwięków otoczenia, w związku z tym jego umiejętność nauki mowy jest znacznie ograniczona, a często wręcz niemożliwa. Współczesne badania wykazały, że mózg dziecka kształtuje się pod wpływem bodźców słuchowych docierających z otoczenia, m.in. mowy. U dziecka niedosłyszącego informacja z układu słuchowego dociera do mózgu w sposób bardzo ograniczony. Może to spowodować nieodwracalną utratę zdolności słuchowych dziecka. Im późniejsze wykrycie uszkodzenia słuchu i wdrożenie postępowania leczniczego, tym mniejsza szansa, że dziecko nauczy się mówić.


Jak częste są uszkodzenia słuchu u dzieci?

Poważne uszkodzenie słuchu występuje u około 2–4 na 1000 noworodków. U 30% dzieci z niedosłuchem nie można znaleźć w wywiadzie przyczyny uszkodzenia słuchu. Nie są w grupie ryzyka, są ogólnie zdrowe, w rodzinie nie było przypadków niedosłuchu, rodzice nie są spokrewnieni. Często niedosłuch u dziecka ujawniający się po raz pierwszy w rodzinie może być spowodowany mutacją genową. Niekiedy niedosłuch może postępować lub ujawnić się w ciągu kilku pierwszych lat życia. Niektóre dzieci mogą też utracić słuch później, w wyniku przebycia infekcji, chorób zakaźnych, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, urazów głowy itp. W wieku szkolnym co piąte dziecko ma różnego rodzaju zaburzenia słuchu. Większość z nich można skutecznie leczyć, gdy są wcześnie wykryte.

Jak wykonuje się badanie przesiewowe słuchu?
Od kilku lat istnieje możliwość badania słuchu noworodków szybkimi metodami obiektywnymi. Pierwszą z tych metod jest badanie otoemisji akustycznej (OAE), które polega na rejestracji odpowiedzi powstających w uchu wewnętrznym po podaniu cichych dźwięków. Drugą metodą jest rejestracja słuchowych potencjałów wywołanych pnia mózgu (ABR), powstających w drodze słuchowej po podaniu dźwięków. Oba wymienione rodzaje badań trwają ok. 5 minut, są nieskomplikowane, niebolesne, całkowicie bezpieczne dla dziecka i można je przeprowadzać jedno po drugim.


Co dalej?
Wraz z rozwojem dziecka kształtują się jego umiejętności słuchowe. Bardzo ważne jest umiejętne śledzenie przez Rodziców rozwoju reakcji słuchowych i mowy u dziecka w warunkach codziennej zabawy. Pomocny będzie „Test rozwoju reakcji słuchowych i mowy”. Pamiętaj, że wątpliwości zawsze wymagają wyjaśnienia. Zwróć się z pytaniami do lekarza rodzinnego.
Twoje wątpliwości dotyczące słuchu dziecka i jego reakcji są wystarczającą podstawą do pilnego uzyskania skierowania na badanie w ośrodku audiologicznym. Zapytaj, gdzie można je wykonać.

Dzisiaj Twoje dziecko uzyskało prawidłowy wynik badania przesiewowego słuchu w obu uszach. Nie zwalnia Cię to z dalszej obserwacji reakcji dziecka. Słuch należy sprawdzać systematycznie w miarę rozwoju dziecka!
Program powszechnych badań przesiewowych słuchu noworodków i niemowląt został opracowany w Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu na zlecenie Ministra Zdrowia i jest wdrażany systematycznie na terenie całej Polski.